شده است كه پس از رحلت امام يازدهم عليه السّلام به قصد رساندن اموالى به ايشان به مكه ، احتمالا در موسم حج ، آمده بود و باخبر درگذشت آن حضرت مواجه شد و براى يافتن جانشين آن حضرت قضاياى زيادى را پشت سر گذاشت . « 1 » ايالت شبه جزيره عرب در نواحى مختلف شبه جزيره عرب ، شيعيان مىزيستند . بىشك در مدينه كه تشيع در آن شكل گرفت ، شيعيانى وجود داشتند و اولين شخصيت‌هاى شيعى در دهه‌هاى نخستين اسلامى در اين شهر زندگى مىكردند . شهر مدينه به مدت دو قرن محل سكونت امامان شيعه بود و بسيارى از اصحاب ايشان و بزرگان شيعه در اين شهر زندگى مىكردند . قيام‌هاى شيعى كه در اين شهر به رهبرى علويان ، زيدى مذهب ، برپا مىشد و با استقبال خوبى از سوى مردم شهر روبرو مىگرديد ، از وجود جمعيت شيعى قابل‌توجه اين شهر حكايت دارد . « 2 » با اين حال اكثريت جمعيت مدينه غيرشيعى بودند ، چنان‌كه اين شهر و نيز شهر مكّه به داشتن گرايش‌هاى شديد تسنن شهرت داشتند . « 3 » به جز حجاز در ديگر مناطق داخلى شبه جزيره به‌ندرت شيعيان زندگى مىكردند . مقدسى ، مردم هجر ، از نواحى بحرين در حاشيهء خليج فارس و عمان

--> ( 1 ) . مفيد ، الارشاد ، ص 355 . ( 2 ) . مهم‌ترين اين قيام‌ها ، نهضت محمد بن عبد الله حسنى معروف به نفس زكيّه است كه در سال 145 ق عليه منصور عباسى برپا شد . نفس زكيّه از نوادگان امام حسن عليه السّلام و از رهبران زيديه بود . قيام او با حمايت شمار زيادى از مردم مدينه همراه بود كه البته همگى شيعه نبودند . اين قيام به دست عباسيان سركوب و نفس زكيّه به شهادت رسيد . دومين قيام مهم در مدينه قيام حسين بن على معروف به شهيد فخ بود كه در سال 169 ق ، در زمان حكومت خليفه الهادى عباسى برپا شد . حسين بن على نيز كه از نوادگان امام حسن عليه السّلام بود پس از تسلط بر مدينه به سوى مكه حركت كرد ؛ ولى در محلى به نام فخ ، در نبرد با عباسيان به شهادت رسيد . ( 3 ) . اين نكته را محمد بن على ، رهبر نهضت عباسيان به داعيان و مبلغان عباسى متذكر شده بود . ر . ك : مقدسى ، همان ، ص 293 .